Beth yw gwir ystyr iaith? Pam mae’n fwy na dim ond cyfathrebu? Ym mhob sillaf a chytsain, mae emosiwn, hunaniaeth, a hanes yn cydblethu. Mae iaith yn fwy na geiriau – mae’n gartref, yn gysur, ac yn ffordd o uno cenedlaethau. Ond beth sy’n digwydd pan fydd rhywun yn gadael ei wlad enedigol? A yw iaith yn goroesi, yn esblygu, yn pylu, neu’n cryfhau?
Dyna’r cwestiynau sy’n treiddio trwy galon y gyfrol Iaith Heb Ffiniau, sy’n archwilio profiadau 12 o deuluoedd Cymraeg eu hiaith sydd wedi mentro i bedwar ban byd. Er gwaethaf pob her, mae pob un ohonynt wedi ymdrechu i gadw’r iaith yn fyw ar eu haelwydydd. Mae’r straeon yn adlewyrchu’r hiraeth a’r heriau sy’n dod wrth fyw mewn diwylliant gwahanol, ond hefyd yn dangos sut mae iaith yn parhau i fod yn gyswllt cryf rhwng unigolion, teuluoedd, a’r gymuned Gymraeg.
Mae’r gyfrol hon yn fwy na chasgliad o straeon – mae’n dystiolaeth fyw o gryfder y Gymraeg. Mae Sioned Erin Hughes, golygydd y gyfrol, yn pwysleisio pwysigrwydd cadw’r iaith yn fyw. Trwy ei gwaith gyda’r teuluoedd, mae hi wedi profi’n uniongyrchol sut mae iaith yn meithrin cysylltiadau, yn cryfhau hunaniaeth, ac yn cynnig cysur mewn byd sy’n newid yn barhaus. Yn wir, o ganlyniad i’r gyfrol, mae hi bellach yn dysgu Cymraeg i blant un o’r teuluoedd sy’n rhan o’r llyfr – tystiolaeth o’r effaith barhaus y gall prosiect fel hwn ei chael.
Yn wyneb honiadau bod y Gymraeg mewn perygl, mae’r gyfrol hon yn taflu goleuni ar y cadarnhad bod y Gymraeg yn parhau’n gryf. Mae’n ddigon hawdd canolbwyntio ar yr heriau, ond Iaith Heb Ffiniau yw’r prawf bod yna reswm i ddathlu hefyd. Mae’r Gymraeg yn iaith sy’n pontio cenedlaethau, cyfandiroedd, a chyfnodau amser.
